پروتکل((Protocol : پروتکل و استانداردها،مجموعه ای از قوانین و قواعدی هستند که نحوه ارتباط بین دو یا چند كامپیوتر را در بحث شبكه تعریف می نمایند.بدون داشتن یك پروتكل واحد’ ارتباط بین محیطهای مختلف مشكل ودر بعضی موارد غیر ممکن است .

پروتكل چیست؟ پروتكل عبارت است از مجموعه ای از قراردادها كه قواعد و پارامترهای ارتباط بین دو را تعریف می كند .شامل:

_فرمت و ساختار انواع اطلاعات منتقله بین دو عنصر

_مكانیسم برقراری و قطع ارتباط

_روش مسیریابی و پیدا كردن موقعیت مقصد

_نحوه كنترل نرخ ارسال داده و كنترل ازدحام

_نحوه مقابله با خرابی در اطلاعات

_پارامترهای سطح و كیفیت سرویس مورد نیاز

قوانینی كه یك پروتكل باید تعریف نماید

الف) طول داده ها: دو كامپیوتر از نظر حداقل و حداکثر طول داده ها سازگاری داشته باشند.

ب) نحوه نمایش داده ها: داده ها باید مطابق استانداردهای ASCII باشند. و یا استاندارد به رمز درآوری داده ها (Encryption) را داشته باشد.

ج) خطایابی داده ها: کامپیوتر ارسال کننده بسته و پیام باید از صحت دریافت آنها توسط کامپیوتر مقصد مطلع باشد.

د) عدم دریافت داده ها:هر دو کامپیوتر باید بدانند در صورتی که اطلاعات ارسالی به مقصد نرسیدو یا ناقص رسید چه اقدامی باید انجام بدهند.

پروتکل: به منظور آن که مخابره ای صورت بگیرد باید دو سیستم مخابره کننده داده از یک پروتکل مورد توافق طرفین استفاده کنند.پروتکل می گوید که چه چیزی مخابره می شود، چگونه مخابره می شود و چه زمانی مخابره می شود.

پارامترهای کلیدی یک پروتکل عبارتند از:

• ساختار(syntax

• معنا(semantic)

• زمان بندی(timing).

ساختار: به فرمت( قالب) داده اشاره می کند و ترتیب فیلدهای سازنده پروتکل را نشان می دهد

معنا: به معنای هر فیلد از پروتکل اشاره می کند. هر فیلد چه کار می کند و بر اساس تفسیر مربوطه چه عملی باید انجام شود.

زمان بندی: زمان بندی به دو مشخصه اشاره می کند: چه زمانی باید داده را ارسال کرد و سرعت ارسال آن باید چه قدر باشد.

به عنوان مثال: اگر فرستنده با سرعت Mbps100 داده تولید کند اما سرعت پردازش گیرنده فقط Mbps1 باشد گیرنده از داده لبریز می شود.

پروتکل

برای برقراری ارتباط بین رایانه ها ی سرویس گیرنده و سرویس دهنده قوانین کامپیوتری برای انتقال ودریافت داده مشخص شده اند که به قرارداد یا پروتکل موسومند. این قرارداد ها وقوانین بصورت نرم افزاری در سیستم برای ایجاد ارتباط ایفای نقش می کنند. پروتکل با قرارداد ، در واقع زبان مشترک کامپیوتری است که برای درک وفهم رایانه بهنگام در خواست وجواب متقابل استفاده می شود. پروتکل تعیین کننده مشخصه های شبکه ، روش دسترسی وانواع فیزیکی توپولوژی ها ، سرعت انتقال داده ها وانواع کابل کشی است .

پروتکل های شبکه :

• پروتکل کنترل انتقال / پروتکل اینترنت

• "l/ Inernet Protocol Tcp / ip Transmission Control Protoc"

• پروتکل فوق شامل چهار سطح است که عبارتند از :

• الف - سطح لایه کاربرد " Application "

• ب - سطح انتقال " Transporter"

• ج - سطح اینترنت " Internet"

• د - سطح شبکه " Net work"

پروتکل کنترل انتقال از مهمترین ومشهورترین پروتکل های مورد استفاده در شبکه اینترنت است این بسته نرم افزاری به اشکال مختلف برای کامپیوتر ها وبرنامه ها ی مختلف ارائه می گردد. Tcp/ip از مهمترین پروتکل های ارتباطی شبکه در جهان تلقی می شود ونه تنها بر روی اینترنت وشبکه های گسترده گوناگون کاربرد دارد، بلکه در شبکه های محلی مختلف نیز مورد استفاده قرار می گیردو در واقع این پروتکل زبان مشترک بین کامپیوتر ها به هنگام ارسال و دریافت اطلاعات یا داده می باشد. این پروتکل به دلیل سادگی مفاهیمی که در خود دارد اصطلاحا به سیستم باز مشهور است ، برروی هر کامپیوتر وابر رایانه قابل طراحی وپیاده سازی است

از فاکتورهای مهم که این پروتکل بعنوان یک پروتکل ارتباطی جهانی مطرح می گردد، به موارد زیر می توان اشاره کرد: این پروتکل در چار چوب UNIX Operating System ساخته شده وتوسط اینترنت بکار گرفته می شود. برروی هر کامپیوتر قابل پیاده سازی می باشد. بصورت حرفه ای در شبکه های محلی وگسترده مورد استفاده قرار می گیرد. پشتیبانی از مجموعه برنامه ها و پروتکل های استاندارد دیگر چون پروتکل انتقال فایل "FTP " و پروتکل دو سویه " Point to point Protcol = PPP " .

بنیاد واساس پروتکل Tcp/ip آن است که برای دریافت و ارسال داده ها یا پیام پروتکل مذکور ؛ پیام ها وداده ها را به بسته های کوچکتر وقابل حمل تر تبدیل می کند ، سپس این بسته ها به مقصد انتقال داده می شود ودر نهایت پیوند این بسته ها به یکدیگر که شکل اولیه پیام ها وداده ها را بخود می گیرد ، صورت می گیرد.

یکی دیگر از ویژگی های مهم این پروتکل قابلیت اطمینان آن در انتقال پیام هاست یعنی این قابلیت که به بررسی وبازبینی بسته ها ومحاسبه بسته های دریافت شده دارد.در ضمن این پروتکل فقط برای استفاده در شبکه اینترنت نمی باشد. بسیاری از سازمان وشرکت ها برای ساخت وزیر بنای شبکه خصوصی خود که از اینترنت جدا می باشد نیز در این پروتکل استفاده می کنند.